بانك بودند كه موجبات ورشكستگى و توقف مؤسسه صرافى جمشيديان را فراهم آوردند « 1 » . تأسيس بانك شاهنشاهى و واگذارى حق انحصارى چاپ و نشر اسكناس با پشتوانه‌ى 30 درصد به آن بانك از چند لحاظ قابل‌توجه است : 1 - چنان‌كه بالاتر گفته شد ، مبادلات كالا در داخل كشور و دادوستد خارجى به علت نبودن مؤسسه معتبر صرافى و بانكى با دشوارىهاى فراوان مواجه بود و تأسيس بانك در تهران و شعب آن در مراكز مهم ايالات و ولايات قسمتى از اين دشوارىها را بر طرف ساخت . مبادلات جنسى و تأمين اعتبار براى بازرگانان ايرانى در انگلستان و هندوستان و ساير مستعمرات انگليسى به وسيله‌ى بانك شاهى و در روسيه و آلمان و اتريش و ساير كشورهاى اروپاى مركزى به وسيله‌ى بانك استقراضى روس تا حدى توسعه يافت . 2 - قدر مسلم اين است كه هريك از دو بانك انگليسى و روسى در ميدان رقابت اقتصادى سعى مىكردند تا هرچه بيشتر براى گشايش اعتبار و تشويق بازرگانان به دادوستد با كشور متبوع خويش تسهيلاتى فراهم آورند ولى ين تسهيلات در درجه‌ى اول براى واردات و رونق بخشيدن به بازار فروش امتعه و كالاهاى انگليسى و روسى و كشورهاى وابسته به آن دو كشور صورت مىگرفت . بدين‌ترتيب بازرگانان ايرانى براى استفاده از سرمايه و ادامه‌ى كار خود ناگزير بودند كه از سياست پولى و اعتبارى آن دو بانك پيروى كنند . 3 - انتشار انحصارى اسكناس به وسيله‌ى بانك شاهى يك منبع درآمد نامشروع براى آن بانك ايجاد نموده بود زيرا به علت نفوذ سياسى انگلستان در دستگاه حاكمه‌ى ايران ، بانك مزبور در مورد حجم و مقدار اسكناس‌هاى در جريان زير بار هيچ‌گونه نظارت از طرف دولت ايران نمىرفت « 2 » و علاوه بر آن بانك شاهى مطالبات خود را از دولت ايران به حساب سرمايه و اندوخته بانك و به عبارت ديگر به حساب پشتوانه‌ى اسكناس منظور مىكرد و به نسبت افزايش حجم واردات و مبادلات خارجى و داخلى بر ميزان اسكناس در گردش مىافزود . 4 - بانك شاهى براى هريك از شهرستان‌هاى ايران اسكناس جداگانه چاپ و منتشر مىكرد و عبارت حاكى از اين‌كه ، اين اسكناس فقط در فلان شهرستان ادا خواهد شد ، روى اسكناس‌هاى مربوط به هر شهرستان چاپ مىشد و شعب بانك در شهرستان‌ها براى تعويض اسكناس‌هاى مربوط به شهرهاى ديگر با اسكناس رايج حوزه‌ى خود مبلغى به عنوان « صرف

--> ( 1 ) - همان كتاب ، صفحات 19 و 20 . ( 2 ) - در امتيازنامه‌ى مربوط به انتشار اسكناس فقط حق انتشار اسكناس از دو تومانى به بالا به بانك داده شده بود ليكن در 22 رجب سال 1307 قمرى اجازه‌ى نشر اسكناس يك تومانى را نيز بدست آورد .